Leonardo da Vinči: Traktat o slikarstvu

Leonardovo doba je i doba sazrevanja jedne ljudske svesti čije se delovanje i širina teško mogu uporediti s nekom drugom minulom epohom.

To su bili odsjaji građanske svesti, snažne bure koje su razorile feudalne proizvodne i životne odnose. Kobna privreda razbija kameni pojas gradova. iz njihovih kapija istupa građanin-trgovac, samosvestan, preduzimljiv osvajač. Proširena, u svet pretvorena, teritorija njegovih ekonomskih težnji, zahteva prošireno nebo svesti. Za otkrivanje prekookeanskih puteva, za dopiranje do nepoznatih i još nezakoračenih obala nisu bile dovoljne pobožne molitve srednjeg veka. Globus Martina Behajma, Kopernikova istraživanja, savremena nautička i geografska nauka bili su sigurniji kompasi od učenja o božanskom trojstvu i Zemlji kao središtu kosmičkog sistema.

Na ostacima srušenih kolonada, ispucalih kupola, razbijenih trijumfalnih lukova, pokušali su umetnici renesanse da posle više od hiljadu godina ponovo vaskrsnu kulturu Grčke i Rima.

Leonardo je jedan od prvih umetnika koji je proučavanje prirodnih nauka i njihove tehničke primene u čovekovom životu najdublje vezivao sa svojim umetničkim vizijama. Među spisima iz njegove zaostavštine nalaze se istraživanja o problemu Zemljine teže, mehaničkog kretanja, leta ptica, zabeleške o njegovim eksperimentima na ostvarenju zamisli o letu šoveka.

Ovo je udžbenik slikarstva, ali ponajviše knjiga u kojoj se na najjasniji način ogledaju misao i duša jednog genija. U njoj Leonardoupućuje svoje učenike da se u posmatranju, traženju i slikanju drže prirode, a ne antike. Priroda, kako ju je Leonardo shvatio i pokušavao da uobliči, bila je više od sporne forme vidljivog. Oko je moralo da prodere dublje da bi otkrio suštinu prirode i pretočio je u forme.