Dijagnostika i lečenje bola

PREDGOVOR

Hronični bol ima epidemijske razmere, a ipak je potcenjen i nedovoljno lečen. U Srbiji, za razliku od zapadnih zemalja, ne postoji sistemska edukacija lekara i organizovan pristup u tretmanu hroničnog bola. Ova knjiga, prva na srpskom jeziku koja se bavi svim aspektima dijagnostike i lečenja bola, predstavlja početni korak u prevazilaženju navedenog problema.

Knjiga je namenjena lekarima opšte medicine i lekarima različitih specijalnosti, koji se svakodnevno, manje ili više, susreću sa pacijentima koji pate od hroničnog bola. Studentima medicine može poslužiti kao dodatni udžbenik, pošto je hronični bol kompleksan fenomen koji objedinjuje različite bazične kliničke discipline, kao što su neurologija, anesteziologija, neurohirurgija i interna medicina.

Knjiga se može koristiti na dva načina: kao udžbenik i kao priručnik. Kao udžbenik se koristi čitanjem “od korica do korica”, što omogućava sistematsko proučavanje anatomije, fiziologije, patofiziologije i dijagnostike bola, kao i specifičnih bolnih sindroma. U svojstvu priručnika, omogućava brzu informaciju o određenom bolu i njegovom lečenju. Ovo se postiže zahvaljujući jednostavnim, lako primenjivim vodičima za specifične bolne sindrome, kao i tabelama sa spiskom lekova dostupnim na našem tržištu, uključujući indikacije, kontraindikacije. doziranje i neželjene efekte njihove primene.

Knjiga ima četiri dela. Prvi, opšti deo, posvećen je anatomiji, fiziologiji, epidemiologiji, dijagnostici i osnovnim principima lečenja bola. Drugi deo obuhvata specifične bolne sindrome (glavobolje, cervikalni bolni sindrom, lumbosakralni bolni sindrom, kancerski bol, neuralgije i drugi), uključujući sve aspekte njihove dijagnostike i lečenja. U trećem delu se opisuju načini lečenja hroničnih bolova, počev od farmakološke i fizikalne terapije, preko blokada i infiltracija, pa do složenih neurohirurških operacija. Četvrti deo je posvećen lečenju bola u specifičnim grupama pacijenata: deca, trudnice, stare osobe i sportisti.

Nadamo se da će ova knjiga lekarima biti dragocen priručnik u svakodnevnom radu, a studentima medicine omogućiti sticanje osnovnih znanja o hroničnom bolu. Radujemo se primedbama i sugestijama, koje ćemo iskoristiti za poboljšanje sledećeg izdanja.

Prof. dr sc. med. Branislav Antic


SADRŽAJ

Skraćenice, 13
Predgovor, 15

OPŠTI DEO, 19
ISTORIJA I ZNAČAJ BOLA, 20
lstorija bola, 20
Značaj bola, 21

ANATOMIJA I FIZIOLOGIJA BOLA, 23
Nociceptori, 23
Fiziološki mehanizam bola, 23
Funkcionalna anatomija neuropatskog bola, 28

EPIDEMIOLOGIJA HRONIČNOG BOLA, 32
Opšte epidemiološke karateristike hroničnog bola, 32
Uticaj hroničnog bola na pojedinca i društvo, 34

DEFINICIJA I PODELA BOLA, 36
Defmicija bola, 36
Podela bola, .36

DIJAGNOSTIKA BOLA, 44
Procena bola, 44
Anamneza i klinički pregled pacijenata sa bolom, 51
Neurofiziološka i radiološka dijagnostika bola, 52

PSIHOLOŠKI ASPEKT BOLA, 57
Odnos između organskog i psihološkog aspekta bola, 57
Multidimenzionalnost bola, 57
Psihološke reakcije na akutni bol, 59
Psihijatrijski aspekt hroničnog bola organskog porekla, 59
Bol kao simptom i sindrom u psihijatriji, 60
Psihološki pristup i psihoterapija u lečenju bola, 62

OSNOVNI PRINCIPI LEČENJA HRONIČNOG BOLA, 67

SPECIFIČNI BOLNI SiNDROMI, 73
GLAVOBOLJE, 74
Podela glavobolja, 74
Migrena, 75
Tenziona glavobolja, 86
Trigeminalne autonomne cefalgije, 87
Druge primarne glavobolje, 90

CERVIKALNI BOLNI SINDROM, 94

LUMBOSAKRALNI BOLNI SINDROM, 104
Osnovne karakteristike lumbosakralnog bolnog sindroma, 104
Lumbalna diskus hernija, 108
Degenerativna bolest lumbosakralne kičme, 113
Sindrom posle neuspele operacije leđa (failed back surgery syndrome), 115

SAKROILIJAČNI BOLNI SINDROM, 120
ILIOTIBIJALNI BOLNI SINDROM, 125
TROHANTERIČNI BOLNI SINDROM, 131
KOKCIGODINIJA, 136

TENDINOPATIJE I SLIČNA STANJA, 141
Lateralni epikondilitis (teniski lakat), 141
Medijalni epikondilitis (golferski lakat), 143
Olekranonski burzitis, 143
Tendinitis (tendonitis), 144
Tendinoza, 145
Kalcifirajući tendinitis, 145
Stenozirajući tenosinovitis, 146

MIOFASCIJALNI SINDROM, 149
PIRIFORMNI SINDROM, 161
FIBROMIJALGIJA, 170

BOLOVI U ZGLOBOVIMA, 177
Uzroci bolova u zglobovima, 177
Osteoartritis, 177
Reumatoidni artritis, 181
Giht, 186

NEURALGIJE, 192
Opšte karakteristike neuralgija, 192
Glosofaringealna neuralgija, 194
Intermedijus (genikulatna) neuralgija, 195
Vagusna neuralgija, 197
Gornja laringealna neuralgija, 197
Nazocilijarna (Charlin-ova) neuralgija, 198
Supraorbitalna neuralgija, 199
Okcipitalna neuralgija, 200
Interkostalna neuralgija, 201

TRIGEMINALNA NEURALGIJA, 204
POSTHERPETIČNA NEURALGIJA, 219

BOLOVI NAKON POVREDA PERIFERNIH NERAVA, 224
Kompleksni regionalni bolni sindrom tip II (kauzalgija), 231
Nekauzalgični neuralgični bol, 235
Reinervacione parestezije, 238
Jatrogena nervna oštećenja, 239

POSTAVULZIONI BOLNI SINDROM, 242
BOLOVI POSLE POVREDE KIČMENE MOŽDINE, 250
POSTAMPUTACIONI BOL, 257

KOMPRESIVNE NEUROPATIJE, 262
Kompresivne neuropatije vrata i ramene regije, 264
Kompresivne neuropatije nadlaktice, 266
Kompresivne neuropatije lakta i gornjeg dela podlaktice, 268
Kompresivne neuropatije donjeg dela podlaktice i ruqa, 273
Kompresivne neuropatije zida abdomena i karlice, 275
Kompresivne neuropatije ingvinalne regije, 276
Kompresivne neuropatije donjih ekstremiteta, 278

METABOLIČKE NEUROPATIJE, 284
KANCERSKI BOL, 289
POSTOPERATIVNI BOL, 306

NAČINI LEČENJA HRONIČNOG BOLA, 313
NESTEROIDNI ANTIINFLAMANTORNI LEKOVI, 314
OPIOIDI, 323
ADJUVANSI, 336
TRANSDERMALNI FENTANIL, 343
INJEKCIONA TERAPIJA BOLA, 348

BLOKADE PERIFERNIH NERAVA. SPINALNE I MUSKULOSKELETNE INJEKCIJE, 355
Blokade perifernih nerava, 355
Spinalne injekcije, 356
Muskuloskeletne injekcije, 361

BLOKADE NERVNIH PLEKSUSA, 365
SIMPATOLIZA, 379

SPINALNE EPIDURALNE INJEKCIJE I FASETNA INFILTRACIJA, 388
Dijagnostika degenerativnih oboljenja kičme, 388
Spinalne epiduralne injekcije, 389
Fasetna infiltracija, 394

PERIFERNE NEUREKTOMIJE, 399
KRANIJALNE RIZOTOMIJE, 403
DREZ OPERACIJA, 409
HORDOTOMIJAI MIJELOTOMIJA, 417
VERTEBROPLASTIKAI KIFOPLASTIKA, 423
SPINALNA NEUROSTIMULACIJA, 430
INFUZIONA INTRATEKALNA TERAPIJA, 435
FIZIKALNE PROCEDURE U LEČENJU BOLA, 442

BOL U SPECIFIČNIM GRUPAMA PACIJENATA, 457
BOL KOD DECE, 458
BOL U TRUDNOĆII DOJENJU, 468
BOL U STARIJEM ŽIVOTNOM DOBU, 475
BOL U SPORTU, 482

INDEX, 489