ŠTA JE GLOBALNA ISTORIJA?

Prevod: Jelena Stanišić

Broj strana: 144

Godina izdanja: 2026.

ISBN: 978-86-6435-277-2

„U ovoj knjizi globalnu istoriju razumemo kao polje istraživanja utemeljeno u decenijama nakon 1960. Sâm globalnoistorijski projekat mnogo je stariji, ali kako bismo ga razlikovali od moderne globalne istorije, nazivamo ga univerzalnom istorijom. Od antike do prosvetiteljstva, ovakve univerzalne istorije pomogle su prevazilaženju postojećih okvira pisanja istorije.

Globalna istorija i univerzalna istorija moraju, s druge strane, da se razlikuju od svetske istorije. Svetska istorija, kako je mi razumemo, bila je uglavnom nastavni predmet. Nastala je početkom 20. veka i bila fokusirana na opisivanje razvoja evropskih velesila i SAD, kao i zapadne kulture. […]

Istoriografija je uvek odražavala razvoj društva, a globalna istorija nije nikakav izuzetak. Dok nastanak moderne globalne istorije na Zapadu može da se shvati kao obračun s kolonijalnom prošlošću, daleko manje istaknuta uloga globalne istorije u ostatku sveta može na prvi pogled delovati paradoksalno.

Kako to možemo objasniti? S jedne strane, to je rezultat snage nacionalne istoriografije: koliko je ona činila i još uvek čini ideološki arsenal zapadnih zemalja, toliko je i usmerenost na nacionalnu prošlost postala važna u pokušajima neevropskih zemalja da se oslobode zapadnog uticaja. S druge, zapadne strane, primamljivo je videti osnivanje globalne istorije kao nekog oblika iskupljenja; obrazovana bela srednja klasa je potpuno svesna uloge Zapada u kolonizaciji, a s njom i rasta modernog svetskog sistema koji bivše kolonije drži u zavisničkoj vezi u odnosu na Zapad.

Jedan od brojnih pokušaja da se ta odgovornost ublaži bila je globalna istorija, u vidu istoriografije koja želi da vidi ceo svet kao povezanu celinu, i koja je neretko smišljala globalne narative koji upravo usmeravaju pažnju na razvijenost i nerazvijenost – na odnos između siromašnih i bogatih.“

Lejdulf Melve (Leidulf Melve, rođ. 1972. g.) profesor je istorije na Univerzitetu u Bergenu i bavi se istorijom srednjeg veka. Napisao je brojne studije na norveškom: Istorija: istoriografija od antike do danas (2010), Globalna istoriografija. Istorija i istoriografija od najstarijih vremena do danas (2015), Stvaranje javne sfere. Javna rasprava za vreme borbe za investituru (oko 1030–1122) (2007). Na srpski su prevedene njegove knjige Šta je srednji vek? (Karpos, 2017) i Svet koji se menja. Globalni srednji vek 500–1500. (Karpos, 2024).

Ejvin Heldos Selan (Eivind Heldaas Seland, rođ. 1975. g.) profesor je starije globalne istorije i antičke istorije na Univerzitetu u Bergenu. Među knjigama koje je napisao ističu se Atlas globalne istorije (2012) i Antički globalni svet: Azija, Evropa i Afrika pre islama (2019), koja je i prevedena na engleski (A Global History of the Ancient World. Asia, Europe and Africa before Islam, Routledge, 2022).

Prevod: Jelena Stanišić