Legende i mitovi Stare Grčke

Opis

Legende i mitovi Stare Grčke – autor N. A. Kun

Iz predgovora knjige Legende i mitovi Stare Grčke

Sadržaj knjige pokojnog profesora N. A. Kuna, jednog od najuticajnijih sovjetskih istoričara starogrčke kulture, predstavlja sistematsko prepričavanje grčkih mitova (legendi o fantastičnim bićima: bogovima, herojima i čudovištima, koji su navodno nekada davno živeli u Grčkoj i susednim zemljama). U svesti savremenika stare Grčke legendarna božanstva su oličavala razne prirodne sile. Grčki mitovi govore o avanturama i podvizima ljudi-heroja, koji su bili obdareni natprirodnim moćima, hrabrošću i spretnošću, a najčešće dece bogova i boginja. Ove legende su kasnije pozajmili od Grka i Rimljani. Jednim imenom su nazvane „starogrčka mitologija“.

Poreklom iz različitih delova evropske Grčke (Atika, Beotija, Argolis, Aitolija, Tesalija i tako dalje), sa ostrva Egejskog arhipelaga (Krit, Rodos, Delos) i iz grčkih naselja na zapadnoj obali Male Azije, pojedini lokalni ciklusi mitova postepeno su se slili u svojevrsni način religioznog pogleda na svet, zasnovan na obogotvorenju nerazumljivih fenomena prirode i poklonjenju u znak sećanja na pretke – plemenske vođe-heroje, koji su neretko doživljavani kao „ravni bogovima“.

Slično legendama drugih naroda starog sveta, starogrčki mitovi i na njima zasnovani epovi (Homerovi „Ilijada“ i „Odiseja“, Heosidova „Teogonija“, „Argonautika“ Apolonija Rodoskog i dr.) u izvesnoj meri su odražavali prirodne i istorijske fenomene onog prirodnog i društvenog okruženja, u kome su nastali. Opisujući ovu činjenicu, Fridrih Engels je pisao: „…religija nije ništa drugo do fantastični odraz u ljudskim glavama onih spoljnih sila koje kontrolišu njihov svakodnevni život – odraz, u kome zemaljske sile dobijaju formu natprirodnih. U ranoj istoriji objekti tog odraza su pre svega prirodne sile, koje u daljoj evoluciji kod različitih naroda prolaze kroz najrazličitija i veoma šarolika oličenja. Ovaj inicijalni proces ispraćen je pomoću komparativne mitologije… Ali ubrzo, naporedo sa silama prirode, pojavljuju se takođe i društvene sile – sile, koje se suprotstavljaju čoveku i takođe su mu strane i u početku neobjašnjive kao i sile prirode, i slično poslednjim vladaju nad njim i jednako su, reklo bi se, neizbežne. Fantastični likovi, u kojima su se prvobitno ogledale samo misteriozne sile prirode, sada poprimaju i socijalne atribute i postaju predstavnici istorijskih sila“.

Mitske legende o životu i podvizima vođa-heroja, o mešanju bogova i boginja u poslove kako pojedinaca, tako i čitavih plemena nastale su, kako je već prethodno rečeno, u različitim oblastima Grčke, u okruženju plemenskih zajednica na granici II i I milenijuma p.n.e. Stvarali su ih putujući pevači – aedi, koji su prelazili iz jednog naselja u drugo i zaustavljali se u domovima plemenskih vođa; na plemenskim okupljanjima oni su, prateći sebe na kitari, ritmičnim glasom deklamovali pesme i himne koje su sami sastavili (a ponekad i pozajmili od drugih aeda) u čast bogova, zaštitnika određenog plemena, ili heroja koji su smatrani precima tih plemenskih vođa, u čijim su domovima nastupali.

Naporedo sa pesmama aeda među pojedinim plemenskim grupacijama pojavile su se i druge himne i pesme: radničke seoske pesme, koje su pevane prilikom obavljanja zemljoradničkih radova, ratne himne – peane, koje su ratnici izvodili pred početak bitke, svadbene pesme – himeneje, kao i oreni – pogrebne tužbalice.

Postepeno, u pojedinim oblastima stare Grčke nastali su čitavi ciklusi legendi. Dakle, u najvećem gradu Beotije – Tebi, nastale su pesme i legende o Dionisu, bogu vina i radosti, o nesrećnoj majci Niobi, koja je izgubila svu svoju decu zbog gneva boga sunca Apolona, o nesrećnom caru Edipu, koji je nesvesno počinio užasne zločine i iskupio se surovom patnjom.

U Agrosu, na istočnoj obali Peloponeza, pripovedalo se o heroju Perseju, o užasnom kraju vođe Agamemnona, pobednika Troje, koga je mučki ubila sopstvena žena uz pomoć saučesnika i o osveti njegovog sina Oresta očevim ubicama.

Na ostrvu Krit bile su rasprostranjene legende o moćnom bogu Zevsu u obliku bika, koji je oteo feničansku princezu Evropu, od koje je navodno započeo rod vladara Krita.

U Atici i njenom centru Atini su se proširile legende o sinu boga mora Posejdonu, Tezeju, za koga se verovalo da je ujedinio do tada razjedinjena atička plemena Jonjane u jednu zajednicu, sagradio grad Atinu i izvršio niz podviga.

Konačno, svuda su dobro bile poznate legende o Heraklu – moćnom sinu vrhovnog boga Zevsa, o njegovim podvizima i tragičnoj sudbini, o dalekom pohodu u malo poznate neverovatno strašne oblasti grupe heroja, koji su sagradili brod – „Argo“ (plovidba Argonauta), o svegrčkom pohodu plemenskih vođa i njihovih vojski na Troju, grad u Maloj Aziji, i o nevoljama i avanturama mnogih od njih, posebno vođe Odiseja, pri povratku u domovinu.

Na osnovu ovih drevnih pesama i legendi aedi su sazdali velike epove. Najpopularniji među njima bili su epovi slepog pesnika Homera – „Ilijada“ i „Odiseja“. Prvi od pomenutih sadržao je…

Iz sadržaja knjige Legende i mitovi Stare Grčke

PREDGOVOR

PRVI DEO – BOGOVI I HEROJI

BOGOVI

POREKLO SVETA I BOGOVA

ZEVS

ZEVSOVO ROĐENJE

ZEVS SVRGAVA KRONA

BORBA BOGOVA SA OLIMPA SA TITANIMA

ZEVSOVA BORBA SA TIFONOM

OLIMP

POSEJDON I MORSKA BOŽANSTVA

CARSTVO MRAČNOG HADA (PLUTONA)

HERA

IJA

APOLON

APOLONOVO ROĐENJE

APOLONOVA BORBA SA PITONOM I OSNIVANJE DELFIJSKOG PROROČIŠTA

DAFNA

APOLON KOD ADMETA

APOLON I MUZE

ALOEJEVI SINOVI

MARSIJA

ASKLEPIJ (ESKULAP)

ARTEMIDA

AKTEON

ATINA PALADA

ATININO ROĐENJE

ARAHNA

HERMES

HERMES OTIMA APOLONOVA GOVEDA

ARES, AFRODITA, EROS I HIMENEJ

ARES

AFRODITA

PIGMALION

NARCIS

ADONIS

EROS

HIMENEJ

HEFEST

DEMETRAI PERSEFONA

KAKO JE HAD OTEO PERSEFONU

TRIPTOLEM

ERISIHTON

NOĆ, MESEC, ZORA I SUNCE

FAETON

DIONIS

DIONISOVO ROĐENJE I VASPITANJE

DIONIS I NJEGOVA SVITA

LIKURG

MINIJEVE KĆERI

TIRENSKI MORSKI RAZBOJNICI

IKARIJ

KRALJ MIDA

PAN

PAN I SIRINGA

PANOVO NADMETANJE SA APOLONOM

HEROJI

PET VEKOVA

DEUKALION I PIRA (POTOP)

PROMETEJ

PANDORA

EAK

DANAIDE

PERSEJ

PERSEJEVO ROĐENJE

PERSEJ UBIJA GORGONU MEDUZU

PERSEJ I ATLAS

PERSEJ SPASAVA ANDROMEDU

PERSEJEVA SVADBA

PERSEJEV POVRATAK NA OSTRVO SERIF

PERSEJ U ARGOSU

SIZIF

BELEROFONT

TANTAL

PELOPS

EUROPA

KADMO

ZETO I AMFION

NIOBA

HERAKLE

HERAKLOVO ROĐENJE I VASPITANJE

HERAKLE U TEBI

HERAKLE U SLUŽBI KOD EURISTEJA

NEMEJSKI LAV (PRVI PODVIG)

LERNEJSKA HIDRA (DRUGI PODVIG)

STIMFALIJSKE PTICE (TREĆI PODVIG)

KERINEJSKI JELEN (ČETVRTI PODVIG)

ERIMANTSKA DIVLJA SVINJA I BITKA SA KENTAURIMA (PETI PODVIG)

OBOR KRALJA AUGIJA (ŠESTI PODVIG)

KRITSKI BIK (SEDMI PODVIG)

DIOMEDOVI KONJI (OSMI PODVIG)

HERAKLE KOD ADMETA

HIPOLITIN POJAS (DEVETI PODVIG)

HERAKLE SPASAVA HESIONU

HARIONOVE KRAVE (DESETI PODVIG)

KERBER (JEDANAESTI PODVIG)

HISPERIDINEJA BUKE (DVANAESTI PODVIG)

LAOMEDONTOVU KĆER

HERAKLE I EURIT

HERAKLE I DEJANIRA

HERAKLE KOD OMFALE

HERAKLE OSVAJA TROJU

HERAKLE SE SA BOGOVIMA BORI

PROTIV GIGANATA

SMRT HERAKLOVA I NJEGOV PRIJEM MEĐU BOGOVE NA OLIMPU

HERAKLIDE (Heraklova deca)

KEKROP, ERIHTONIJI EREHTEJ

KEFAL I PROKRIDA

PROKNA I FILOMELA

BOREJ I ORITIJA

DEDAL I IKAR

TEZEJ

TEZEJEVO ROĐENJE I VAPITANJE

TEZEJEVI PODVIZI NA PUTU U ATINU

TEZEJ U ATINI

TEZEJEVO PUTOVANJE NA KRIT

TEZEJ I AMAZONKE

TEZEJ I PERIFOJ

OTMICA JELENE. TEZEJ I PERIFOJ

ODLUČUJU DA OTMU PERSEFONU

TEZEJEVA SMRT

MELEAGAR

KIPARIS

ORFEJ I EURIDIKA

ORFEJ U PODZEMNOM CARSTVU

ORFEJEVA SMRT

HIJACINT

POLIFEM, AKID I GALATEJA

DIOSKURI, KASTOR I POLIDEUK

ATREJ I FIJEST

ESAK I HESPERIJA

DRUGI DEO – STAROGRČKI EPOS

ARGONAUTI

FRIKS I HELA

JASONOVO ROĐENJE I VASPITANJE

JASON U JOLKU

JASON SAKUPLJA PRATIOCE

I SPREMA SE ZA POHOD U KOLHIDU

ARGONAUTI NA LEMNOSU

ARGONAUTI NA POLUOSTRVU KIZIKA

ARGONAUTI U MIZIJI

ARGONAUTI U VITINIJI (AMIK)

ARGONAUTI KOD FINEJA

SIMPLEGADE

OSTRVO ARETIJADA I DOLAZAK U KOLHIDU

HERA I ATINA KOD AFRODITE

JASON KOD EJETA

ARGONAUTI SE OBRAĆAJU MEDEJI ZA POMOĆ

JASON ISPUNJAVA EJETOVU ZAPOVEST

MEDEJA POMAŽE JASONU DA

UKRADE ZLATNO RUNO

POVRATAK ARGONAUTA

JASON I MEDEJA U JOLKU. PELIJEVA SMRT

JASON I MEDEJA U KORINTU. JASONOVA SMRT

TROJANSKI CIKLUS

JELENA, ZEVSOVA I LEDINA KĆI

PELEJ I TETIDA

PARISOV SUD

PARIS SE VRAĆA U TROJU

PARIS OTIMA JELENU

MENELAJ SE SPREMA ZA RAT PROTIV TROJE

AHIL

TROJA

GRČKI HEROJI U MIZIJI

GRCI U AULIDI

GRCI PLOVE KA OBALAMA TROJE. FILOKTET

PRVIH DEVET GODINA OPSADE TROJE

AHILOVA SVAĐA SA AGAMEMNONOM

NARODNO VEĆANJE TERSIT

MENELAJEV MEGDAN SA PARISOM

PANDAR KRŠI ZAKLETVU BITKA

HEKTOR U TROJI

HEKTOROVO OPRAŠTANJE SA ANDROMAHOM

NASTAVAK BITKE

HEKTOROV MEGDAN SA AJANTOM

POBEDA TROJANACA

AGAMEMNONOV POKUŠAJ

POMIRENJA SA AHILOM

ODISEJ I DIOMED UHODE TROJANSKI LOGOR

RESOVI KONJI

BITKA KRAJ GRČKOG LOGORA

BORBA KOD LAĐA

PODVIZI I SMRT PATROKLA

BORBA ZA PATROKLOVO TELO

TETIDA KOD HEFESTA AHILOVO ORUŽJE

AHILOVO POMIRENJE SA AGAMEMNONOM

AHIL STUPA U BORBU SA TROJANCIMA

AHILOV MEGDAN SA HEKTOROM

PATROKLOVA SAHRANA

PRIJAM U AHILOVOM ŠATORU. HEKTOROVA SAHRANA

BITKA SA AMAZONKAMA PENTESILEJA

BITKA SA ETIOPIMA MEMNON

AHILOVA SMRT

SMRT AJANTA TELAMONIDA

FILOKTET POSLEDNJI DANI TROJE

PAD TROJE

POVRATAK GRKA U DOMOVINU

ODISEJA

ODISEJ KOD NIMFE KALIPSO

NA ITAKI U ODISEJEVOM ODSUSTVU PROSIOCI SE BAHATE, RASIPAJUĆI NJEGOVO IMANJE

TELEMAH KOD NESTORA I MENELAJA

PROSIOCI SPREMAJU SMRT TELEMAHU PO NJEGOVOM POVRATKU U ITAKU

ODISEJ NAPUŠTA OSTRVO NIMFE KALIPSO

ODISEJ I NAUSIKAJA

ODISEJ KOD KRALJA ALKINOJA

ODISEJ PRIČA O SVOJIM DOŽIVLJAJIMA

ODISEJ NA OSTRVU KIKLOPA POLIFEM

ODISEJ NA OSTRVU EOLIJI

ODISEJ KOD LESTRIGONACA

ODISEJ NA OSTRVU ČAROBNICE KIRKE

ODISEJ SILAZI U HADOVO CARSTVO

ODISEJEVA PLOVIDBA KRAJ OSTRVA

SIRENA I KRAJ SCILE I HARIBDE

ODISEJ NA OSTRVU TRINAKRIJI

PROPAST ODISEJEVE LAĐE

ODISEJEV POVRATAK U ITAKU

ODISEJEV KOD EUMEJA

TELEMAHOV POVRATAK NA ITAKU

TELEMAH DOLAZI KOD EUMEJA

ODISEJ I TELEMAH

ODISEJ DOLAZI U SVOJ DVORAC

PRERUŠEN U STRANCA

ODISEJ I PENELOPA

ODISEJ UBIJA PROSIOCE

ODISEJ SE OTKRIVA PENELOPI

DUŠE PROSILACA U HADOVOM CARSTVU

ODISEJ KOD LAERTA

USTANAK ŽITELJA I NJIHOVO

IZMIRENJE SA ODISEJEM

AGAMEMNON I NJEGOV SIN OREST

AGAMEMNONOVA SMRT

OREST SE SVETI ZA OČEVO UBISTVO

APOLON I ATINA PALADA SPASAVAJU ORESTA OD GONJENJA ERINIJA

ORESTOVO PUTOVANJE U TAURIDU PO SVETI ARTEMIDIN KIP

TEBANSKI CIKLUS

EDIP NJEGOVO DETINJSTVO

MLADOST I POVRATAK U TEBU

EDIP U TEBI

EDIPOVA SMRT

SEDMORICA PROTIV TEBE

ANTIGONA

POHOD EPIGONACA

ALKMEON